Gece Çalışması Hakkında Bilinmesi Gereken Hususlar

Gece çalışması, faaliyetin günün yirmi dört saatinde kesintisiz sürdürülmek zorunda kalındığı; faaliyetin en azından günün gündüz bölümünü aşıp gece de devam ettiği ve bu bakımdan da günlük çalışmanın vardiya adı altında ayrı işçi grupları oluşturulması ve bir kısmı gündüz bir kısmı gece döneminde çalıştırılmak suretiyle yapıldığı işyerlerinde söz konusudur. Bu bağlamda günün yirmi dört saati kesintisiz faaliyetin gerekmediği diğer işyerleri ve işlerde zorunluluk yoksa gece çalışması yapılamaz. 4857 Sayılı İş Kanunun 69. Maddesinde “gece işletilmelerinde ekonomik zorunluluk bulunmayan işyerlerinde işçilerin gece çalışmasını yasak etmek üzere yönetmelikler çıkarılabilir” hükmüne yer verilmektedir.

Gece çalışması; İş Kanununa göre gece en geç 20:00’da başlayıp en erken de 06:00’da sona eren ve en çok 11 saat sürebilen bir dönem olarak tanımlanmıştır. Buradan yola çıkarak gece döneminin 20:00-06:00 saatleri arasını ifade ettiği genel olarak kabul görmüştür. O halde işçinin 20:00-06:00 saatleri arasında yaptığı çalışma gece çalışması olarak kabul edilecektir. Eğer işçinin toplam çalışmasının yarısından çoğu 20:00-06:00 arasına denk gelmişse bu işçinin bütün çalışması gece çalışması sayılacaktır. Ancak bu husus SADECE “postalar halinde çalışılan işlerde” geçerlidir. Bir başka deyişle, işin 24 saat kesintisiz devam ettiği ve bu nedenle de vardiyalar halinde çalışılan bir iş varsa, işçinin çalışma süresinin yarısı geceye denk geldiğinde, bu çalışmanın tamamı gece çalışması kabul edilir.

Gece çalışmaları, 4857 sayılı Kanun ile “Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ve “Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik” gibi ikincil mevzuatlarla düzenlenmiştir.

Gece Çalışması Süreleri

Gece çalışma postaları, 24 saatlik süre içinde en az 3 işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenir. Yani 24 saatlik çalışma yapılan işyerlerinde çalışma süreleri 8’er saat olarak 3 posta şeklinde belirlenebilmektedir. Bu süre için 2017 yılında yapılan bir düzenleme ile turizm, özel güvenlik ve sağlık işlerinde esneklik sağlandı. Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde çalışmalara ilişkin özel usul ve esaslar hakkında yönetmelikte değişikliğe dair maddede “7/4/2004 tarihli ve 25426 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine eklenen cümlede turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren tarafından yürütülen işlerde düzenleme 24 saatte iki posta olacak şekilde yapılabilir” ibaresi yer aldı.
Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren tarafından yürütülen işlerde düzenleme 24 saatte iki posta olacak şekilde yapılabilir. Yani bu sektörlerde çalıştırılan işçiler için 12’şer saat olarak günde 2 posta ile çalışma yürütülebilecek.
Bu çalışma yürütülürken 4857 sayılı İş Kanunu’nda belirtilmiş çalışma sürelerine uyulmak zorundadır.

• Çalışma süresi en fazla haftada 45 saat olarak belirlenir.
• Günlük çalışma saati en fazla 11 saat olarak belirlenir.

Gece Çalışmasında İşçinin Fazla Mesaiye İlişkin Yazılı Onay Verme Zorunluluğu

Yönetmelik değişikliğiyle gece 12’şer saatlik postalarda çalıştırılmak istenen işçilerden yazılı onay alınması şartı da getirildi. Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde 7,5 saatten çok çalıştırılmaları yasak. Ancak turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Yönetmeliğe göre, işveren veya işveren vekilleri, postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, her postada çalışan işçilerin ad ve soyadlarını kapsayan listeleri bakanlıkça talep edildiğinde sunmak üzere iş yerinde bulundurmakla da yükümlüdür.

İlginizi çekebilir:  Konkordato İlanı Halinde İşçilik Alacaklarının Durumu

Gece çalışması yapan işçinin hakları;

  • Çocuk ve genç işçilerin gece dönemine denk gelen postada çalıştırılması yasaktır.
  • İşçilere gece fazla çalışma yaptırılamaz.
  • İşçilerin gece yaptıkları çalışma süresi 7,5 saati aşamaz. (Ancak bu kuralın istisnası vardır. Özel güvenlik, turizm ve sağlık hizmetinin yürütüldüğü işlerde görev yapan işçilerin yazılı onaylarının alınması halinde bunlara 7,5 saatin üzerinde saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.)

Hangi Çalışanlar Gece Vardiyasında Çalıştırılamaz?

Gece vardiyasında çalıştırılamayacak sigortalılar şunlardır;

  1. Sanayiye ait işlerde 18 yaşını tamamlamamış çocuk işçiler ve genç işçiler,
  2. Kadın işçilerin gece vardiyasında çalıştırılıp çalıştırılamayacağı konusunda Sağlık Bakanlığı’nın görüşü gerekir.
  3. Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.(Hamileliğin 24. haftasından itibaren)
  4. Yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır(4/a-ssk kapsamındaki sigortalılar için)
  5. Engelli memurlara da isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.

Hamile Kadın Memur Gece Vardiyasında Çalıştırılabilir mi, Doğumdan Sonra Gece Çalışma Görevi Verilebilir mi?

Sağlık Bakanlığının 87307621-622 sayılı görüşüne göre;
Kadın memurlara hamileliğin 24 . haftasından sonra gece çalışma görevi verilemez.
Yine her halukarda hamileliğin 24. haftası ile doğumdan sonraki 2 yıl süreye kadar gece vardiyasında çalışma görevi verilemez.

Konu İle Alakalı Yargıtay Kararı;

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, postalar halinde çalışma yapılan iş yerinde işçinin sürekli gece postasında çalıştırılmasının ilgili yasal düzenlemelere aykırı olduğu sonucuna vararak bu nedenle istifa eden işçinin iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğine hükmetti. Daire, kendi isteğiyle istifa ettiği için kıdem tazminatı talebini reddeden yerel mahkeme kararını bu gerekçeyle bozdu. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, postalar halinde çalışma yapılan iş yerinde işçinin sürekli gece postasında çalıştırılmasının ilgili yasal düzenlemelere aykırı olduğu sonucuna vararak bu nedenle istifa eden işçinin iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğine hükmetti. Gaziantep’te bir otelde aşçı olarak çalışan işçi, sürekli gece mesai yapması nedeniyle rahatsızlandı. İşverene gündüz çalışma yönündeki talebini ileten işçinin bu talebi reddedildi. İşçi, talebinde ısrar etmesi üzerine, işveren tarafından zorla istifa ettirildiğini öne sürdü. İşçi, kıdem ve ihbar tazminatı alacağının yanı sıra bir kısım alacaklarının ödenmesi istemiyle konuyu yargıya taşıdı.
Gaziantep 3. İş Mahkemesinde görülen davada, davalı işveren, iş yerinin otel olduğunu, 24 saat hizmet verildiğini, işçinin gece vardiyasında çalışmak istemediğini beyan ederek istifa ettiğini, bu nedenle kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanmadığını iddia etti.
YEREL MAHKEME KIDEM TAZMİNATI VERMEDİ
Mahkeme, toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak işçinin taleplerini kısmen kabul etti, kıdem tazminatı alacağının ödenmesi istemini reddetti. Kararın temyiz edilmesi üzerine dosya, Yargıtay 22. Hukuk Dairesine geldi. Daire, işçinin iş sözleşmesinin haklı sebeple feshedildiğini kabul ederek yerel mahkeme kararını bozdu.
Dairenin kararında, İş Kanunu’nun 24. maddesine göre, çalışma şartlarının uygulanmamasının işçiye iş sözleşmesini haklı sebeple fesih imkanı verdiği vurgulandı. İş Kanunu’nun 69. maddesine göre, çalışma hayatında “gece” kavramının, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve en fazla 11 saat süren dönemi ifade ettiği belirtilen kararda, bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre veya yurdun bazı bölgelerinin özellikleri bakımından çalışma hayatına ilişkin “gece başlangıcı”nın daha ileriye alınması, yaz-kış saatlerinin ayarlanması, gece çalışmalarına fazla ücret ödenmesi usulü gibi durumları düzenleyen yönetmelikler çıkartılabileceği aktarıldı.
“GECE ÇALIŞMASI 7,5 SAATİ GEÇEMEZ”
Kararda, işçilerin gece çalışmalarının 7,5 saati geçemeyeceği ancak turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabileceği kaydedildi.
Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7. maddesine göre, gece postalarındaki işçilerin 7,5 saatten fazla çalıştırılmasının yasak olduğuna işaret edilen kararda, turizm hizmeti yürütülen işlerde ise işçinin yazılı onayı alınmak suretiyle bu sürenin aşılabileceği vurgulandı.
Kararda, aynı yönetmeliğin 8. maddesinde, “Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları çalıştırılarak yürütülen işlerde postalar; en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılmaları suretiyle ve postalar birbirlerinin yerini alacak şekilde düzenlenir. Zorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilemez. Ancak 4857 sayılı İş Kanunu’nun 69. maddesi uyarınca, gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir. İşin niteliği ve yürütümü, iş sağlığı ve güvenliği göz önünde tutularak gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.” düzenlemesinin yer aldığı hatırlatıldı.
Dairenin kararında, somut olayda işe girdiği andan itibaren sürekli gece çalışan davacının, “yoğun tempoda gece çalışması nedeniyle sağlık durumunun bozulduğunu, işverene gündüz vardiyasına geçmek isteğini defalarca iletmesine rağmen bu talebinin kabul edilmediğini, böylece, kendisine zorla istifa dilekçesi imzalattırılarak iş sözleşmesinin sona erdiği”ni ileri sürdüğü aktarıldı.
Davalı işverenin ise davacının görevinin kahvaltıcılık olduğunu, gece çalışmak istemediği için iş sözleşmesini istifa ederek feshettiğini savunduğu belirtilen kararda, yerel mahkemece, “İstifa dilekçesinin zorla imzalatıldığının ispatlanamadığı, davacının kahvaltıcı olarak işe alındığı, bu işin gece çalışmasını gerektirdiği, ayrıca tanık anlatımlarında işçinin gündüz çalışma isteği kabul edilmeyince işten kendisinin ayrıldığı anlaşıldığından davacı tarafından yapılan feshin haklı sebebe dayanmadığı” sonucuna varıldığı kaydedildi.
“YEREL MAHKEMECE VARILAN SONUÇ HATALI”
Kararda, “Ne var ki mahkemece eksik inceleme ve araştırmayla varılan sonuç hatalı olmuştur.” tespiti yapıldı. İşçinin sürekli gece çalıştığı için kendi isteğiyle işten ayrılmak zorunda olduğunu dilekçeyle beyan ettiği, bu dilekçenin istifa olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı aktarılan kararda, öncelikle işçinin istifa dilekçesinde gerçek iradesinin ne olduğunun araştırılması gerektiğine dikkat çekildi.
Tanık anlatımlarında 24 saat açık olan otelde, mutfak bölümünde postalar halinde çalışma sistemi uygulandığının, davacının diğer işçilerden farklı olarak sürekli gece mesaisinde çalıştırıldığının beyan edildiği ifade edilen kararda, şunlar kaydedildi:
“Kahvaltıcılık işinin, çalışma postalarından biri olduğu anlaşılmaktadır. Davacının çalıştığı mutfak bölümünde postalar halinde çalışma yapıldığı dosya kapsamıyla sabit olup sadece davacının kahvaltıcılık görevi adı altında çalışma postalarının dışında tutulması ilgili mevzuat ilke ve esaslarıyla bağdaşmamaktadır. Bu itibarla iş yerinde postalar halinde çalışma yapıldığı sabit olmasına rağmen davacının sürekli aynı postada çalıştırılmasının ilgili yasal düzenlemelere aykırı olduğu, bu aykırılığın giderilmesine yönelik talebin işverence yerine getirilmemesinin çalışma şartlarının uygulanmaması anlamına geleceği değerlendirilerek davacının iş sözleşmesinin İş Kanunu’nun ilgili maddesi çerçevesinde haklı sebeple feshedildiğinin kabulü gerekir.”