Deneme Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

İşçi ve işverenin arasında yapılan iş sözleşmesini devam ettirip ettirmeme kararını belirli bir sürenin sonunda vermelerine olanak tanıyan deneme süreli iş sözleşmeleri, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. Maddesinde düzenlenmiştir.
‘’MADDE 15. – Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir.
Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır.”
Deneme süresi, iş sözleşmesine konulacak bir hükümle; işçinin çalışma şartlarını görmesi, sözleşme ile üstlenilen işin somut duruma uygunluğu ve işi yapabilme becerisini anlaması, işverenin ise işçinin sözleşme ile üstlendiği işi yapabilme yeteneğini ve verimini ölçen bir süredir. Yargıtay, iş sözleşmesi taraflar arasında karşılıklı güvene dayalı sürekli borç ilişkisi kurduğu için işçinin meslekî bilgi ve becerisini, çalışma şekli ile işyerine uyumu ve davranışlarını öğrenme bakımından belli bir süre denenmesinde işverenin korunmaya değer bir menfaati bulunduğu görüşünü benimsemektedir. Asıl olan iş sözleşmesinin deneme süresi söz konusu olmaksızın yapılmasıdır. İş sözleşmesinin deneme süresi kaydıyla yapılmış olması, istisnai bir durumdur. Deneme süresinin varlığını iddia eden taraf, başkaca delil ve belirtiyle kanıtlanmış olmadıkça istisnai durumu ileri sürmüş olduğundan, bu iddiasını ispatla yükümlü tutulmalıdır.
Bu sözleşme, işçi ve işverenin iş sözleşmesini devam ettirip ettirmeme kararını belirli bir sürenin sonunda vermelerine imkan veren iş sözleşmeleri olarak tanımlanırlar. Ancak işverenin iş yoğunluğunun arttığı ve denetimin sık olduğu dönemlerde, bu tip sözleşmeler yasal olarak kısa süreli işçi çalıştırılmasının önünü açmıştır. Zira yasada “Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır.” gibi bir ibare bulunmaktadır.

Deneme Süresince İşçi Sigortasız Çalışabilir Mi?

Deneme süresi fark etmeksizin işçi sigortasız çalıştırılamaz. Sigorta yaptırılması işverenin işçiye karşı en önemli yükümlülüklerinden bir tanesidir.

Deneme Süreli İş Sözleşmesinin Koşulları Nelerdir?

Bir iş sözleşmesinde deneme süresinin yapılabilmesi için o sözleşmenin sürekli iş sözleşmesi niteliği taşıması gerekmektedir. Belirtilen sürekli iş sözleşmesinin belirli ya da belirsiz süreli bir iş sözleşmesi olması fark etmez. Yargıtay aynı zamanda bir iş sözleşmesinde deneme süresinin kararlaştırılabilmesi için sözleşmede deneme süresi bulunduğunun açıkça kararlaştırılmış olması şartını da aramakta iken deneme süreli iş sözleşmesinin şekli konusunda yasada açık bir hüküm bulunmamakta olup Kanun’a göre deneme süreli iş sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması bir geçerlilik şartı değil ispat şartı niteliğindedir. İş Kanunu’nun 15. Maddesinde belirtildiği üzere, deneme süreli iş sözleşmeleri bireysel iş sözleşmelerinde en çok 2 aya kadar olabilirken bu süre artırılabilir. Bu da toplu iş sözleşmeleriyle 4 aya kadar uzatılabilme imkanını tanır. Tarafların sözleşmenin deneme süreli olduğunu belirtmesi ancak herhangi bir süre öngörmemeleri halinde ise varsa toplu iş sözleşmesinde belirtilen süre; toplu iş sözleşmesinde de böyle bir süre belirtilmemiş ise yoksa İş Kanunu’nda belirtilen deneme süresi esas alınmalıdır. Deneme süresi işçinin fiilen işe başlaması ile hüküm ifade eder.

İlginizi çekebilir:  Whatsapp Yazışmaları Sebebiyle İşten Çıkarılma ve Alacaklarının Durumu

Deneme Süresi Her İş İlişkisinde Otomatik Olarak Geçerli midir?

Deneme süresi ancak iş sözleşmesinde buna ilişkin bir hüküm mevcut ise geçerlidir. Yoksa, her iş ilişkisinin ilk iki ayı deneme süresidir şeklinde bir uygulama söz konusu değildir. Sözleşmede deneme süresi öngörülmemiş ise deneme süresinin bulunmadığı kabul edilir. İş sözleşmesi yazılı yapılmadığı takdirde deneme süresi nasıl değerlendirilecektir? Sözlü olarak yapılan iş sözleşmesinde deneme süresinin bulunduğunu ispatlamak güçtür. Tarafların iş sözleşmesini yazılı yapmamakla birlikte, salt deneme kaydını gösteren özel bir metin imzalamışlarsa bu da deneme süresinin varlığı için geçerlidir. Ancak, herhangi bir yazılı belge bulunmayan hallerde, karşı taraf ikrar etmedikçe, deneme kaydının ispatı mümkün görünmemektedir.
Deneme Süresinin Ücret, Fazla Mesai, İzin, Kıdem Süresi Açısından Bir Önemi Var mı?
İş Kanunu uyarınca, deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Ancak, işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Bu hüküm uyarınca işçinin özlük, izin ve kıdem süresi açısından deneme süresinde geçen sürelerin normal sürelerden bir farkı yoktur.

Deneme Süresinin İhbar Tazminatı Açısından Ele Alınması

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca sözleşmede deneme süresinin öngörülmüş olması, deneme süresi içinde ihbar bildirim ve tazminatı açısından önem taşımaktadır. 4857 sayılı İş Kanununun 15 inci maddesinde deneme süresi içinde tarafların iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız olarak feshedebileceği hükmüne açıkça yer verilmiştir. Deneme süresi öngörülmediği durumda iş sözleşmesi bir gün bile devam etse ihbar bildirimi ve ihbar tazminatı söz konusu olacak iken deneme süresinin öngörüldüğü durumlarda, deneme süresi içinde ihbar bildirim ve tazminatı uygulanmaksızın iş ilişkisi sonlandırılabilecektir. İşveren deneme süreli sözleşmede belirtilen deneme süresi geçtikten sonra gerekli bildirim/ihbar tazminatı hükümlerine uygun şekilde işlem yapmak sözleşmeyi feshedebilecektir.

İlginizi çekebilir:  Vergi İadesi Ödeme Kalemleri Nelerdir?

Hastalık ve Grev Gibi Durumlarda Deneme Süresi Durur Mu?

Hastalık ve grev gibi benzeri durumlarda deneme süresi kesilmez, devam eder.

Deneme Süresi İle Çalışan İşçi İşe İade Davası Açabilir Mi?

İşe iade davası açabilmek için en önemli şartlardan biri işçinin 6 aylık kıdeminin olmasıdır. Ne yazık ki işçi bu durumda iş güvencesi koşullarından yararlanamayacak ve işe iade davası açamayacaktır.

İşçi Deneme Süresi İçerisinde Sendikaya Üye Olabilir Mi?

Evet. Bunun önünde bir engel yoktur.

Deneme süreli iş sözleşmelerine ilişkin ortaya çıkan hukuki sorunların temelinde, mevzuatın yeterli ayrıntıya ve açıklığa sahip olmaması yatmaktadır. Bu nedenden dolayı, deneme süresine ilişkin hukuki uyuşmazlıklar çoğu zaman yorumlama yöntemiyle çözülmektedir. Uygulamada ortaya çıkan dağınıklığı gidermek amacıyla yeni ve ayrıntılı düzenlemeler yapılması önerilir. Bundan başka, özellikle Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanunundaki birçok hüküm, bu kanunların eski olması nedeniyle uygulamanın ihtiyaçlarına cevap vermekten uzaktır. Nitekim bu çalışmada ilgili kanunlardaki deneme süresine ilişkin düzenlemenin eskimesinden kaynaklı sorunlar ağırlık noktasını oluşturmaktadır. Konuya ilişkin temel sorunlardan biri de, süreli fesih ve deneme süresi bağıtlanmasına ilişkin hükümlerin karşılaştırılması bağlamında, Türk iş hukukunun oldukça zayıf hükümler içermesidir. Deneme süreli iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde süreli feshi düzenleyen kurallardan daha hafif bir düzenleme yapılması doğaldır. Çünkü deneme süresinde taraflar iş ilişkisinden daha kolay çıkmayı arzularlar. Nitekim Alman ve İsviçre hukuklarında da durum böyledir. Ancak, Türk hukukunda süreli fesihle sözleşmenin sona erdirilmesine ilişkin hükümler karşılaştırmalı hukuka göre genel olarak öylesine zayıftır ki, yasa koyucu süreli fesih hükümlerine göre daha kolay olsun diye, deneme süreli iş ilişkisinin sona erdirilmesinde ihbar süresinin tamamen sıfırlanması yolunu seçmiştir. Sonuç olarak; deneme süresi içerisinde derhal feshin taraflar açısından yaratacağı olumsuzlukları önlemek amacıyla deneme süresi içinde de olsa İsviçre hukukundaki gibi en azından 1 haftalık ihbar süresinin yasa değişikliği ile getirilmesi isabetli olacaktır.

Deneme Süreli İş Sözleşmesi ve Normal İş Sözleşmesinin Farkı Nelerdir?

Deneme süreli iş sözleşmesinin normal iş sözleşmesinden farkı, sınırlı bir süre için tarafların birbirini denemelerinde yatar. Yoksa deneme süreli iş sözleşmesi işçilere yapılacak haksız uygulamaları meşru kılmaz. Örneğin; Yargıtay’a göre, “Hizmet akdinin bir deneme süresine bağlı tutulmuş olması, bu süre içinde çalışan işçiye bir ücret ödenmemesini haklı göstermez… Davacının, davalı Kuruma ait işyerinde 103 gün çalıştırılmış olduğu konusunda bir uyuşmazlık yoktur. Ancak iş sözleşmesinin bir deneme süresine bağlı tutulmuş olması, insan emeğinin ücretsiz bırakılması vakıasına bir meşruiyet izafe edemez. Anayasanın 42/2 nci maddesi, devletin, çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi ve çalışanların insanca yaşaması için, sosyal, iktisadi ve mali tedbirlerle emek sahiplerini koruyup işsizliği önleyici tedbirler alacağı hakkında bir ilke koyduktan sonra angaryayı formel olarak yasaklamıştır. O halde, çalışılan süre için hak kazanılan ücretin neden ibaret olduğu araştırılıp varılacak sonuç uyarınca bir karar alınması gereklidir.” İş sözleşmesinde deneme süresinin bulunması tarafların işçi ve işveren niteliklerini etkilememektedir. Sözleşmenin başından itibaren iş sözleşmesinden doğan işçi ve işverenin hak ve yükümlülükleri işlemeye başlayacaktır. İşverenin; ücret ödeme, işçiyi gözetme ve eşit davranma yükümlülüğü deneme süreli iş sözleşmelerinde de aynen devam edecektir. Buna koşul olarak, işçinin de iş edimini yerine getirme, özen gösterme ve sadakat borcunun olağan şekilde yerine getirilmesi gerekir.Deneme süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiye ücreti ödenecek, sigorta işlemleri yapılacaktır. İşçi sendikaya üye olabilir, grev hakkını kullanabilir ve kapsam dışında bırakılmadığı takdirde toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir. Yargıtay kararına konu bir olayda, “davacı işçi, toplu iş sözleşmesinde öngörülen ücret zammı ile yakacak, konfeksiyon, elbise ve dikim parasını istemiştir. Toplu iş sözleşmesinde deneme süresi 2 ay olarak gösterilmiştir. Davacının çalışmasının deneme süresinden sonra da devam ettiği anlaşılmaktadır. Bu durumda davacının deneme süresi de dahil olmak üzere gerçekleşen tüm çalışması itibariyle toplu iş sözleşmesindeki haklardan yararlanması gerekir.” Deneme süresi içinde, çalışan işçinin işyerinde mevcut toplu iş sözleşmesinden yararlanması, Sendikalar Kanununun, Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun ve de uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesinin hükümlerine göre belirlenecektir. Örneğin, toplu iş sözleşmesinde, deneme süresi içinde sendikaya üye olan işçilerin ancak deneme süresi bitiminde toplu iş sözleşmesinden yararlanabileceğine ilişkin bir hüküm olması durumunda, deneme süresiyle çalışan işçinin, süre dolmadan toplu iş sözleşmesinden yararlanması mümkün değildir. Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun 9.maddesinin 3.fıkrasındaki dayanışma aidatı ödenmesine ve 11 vd. maddelerindeki teşmile ilişkin şartların bulunması durumunda, işçinin deneme süresi içinde sendikaya üye olmaksızın toplu iş sözleşmesinden yararlanması mümkündür.

İlginizi çekebilir:  İşyerinin Kamera İle Gözetim Altına Alınması
[Toplam:0    Ortalama:0/5]